Μερικές φορές νιώθω πως έχουμε μια παράξενη ανάγκη να αναζητούμε σοφία πίσω μας. Η ιδέα του “επιστρέφω στη φύση” συνδέεται με το καθαρό, το αγνό, το πρωτότυπο, άρα και το σωστό. Ίσως να είναι μια μορφή “αντίστασης” στην πολυπλοκότητα του σήμερα και της βιομηχανοποιημένης ζωής μας.

Έτσι, βρίσκεις παντού το ίδιο μοτίβο:

Κάποιοι λένε ότι οι πρόγονοι ήταν κρεατοφάγοι, άρα οι Paleo και carnivore δίαιτες είναι οι σωστές.
Άλλοι υποστηρίζουν ότι ήταν χορτοφάγοι, άρα οι vegan δίαιτες είναι οι σωστές.
Άλλοι ότι θεραπεύονταν με βότανα, άρα κάθε χημικό είναι κακό.
Ότι ζούσαν εκτεθειμένοι στο κρύο, άρα το παγωμένο νερό είναι υγεία.
Ότι ήταν πολεμιστές, άρα το CrossFit είναι η φυσική άσκηση του ανθρώπου.
Ότι δεν έτρωγαν καθημερινά, άρα η νηστεία είναι η φυσική μας κατάσταση.
Ότι δεν είχαν εμβόλια, άρα το σώμα πρέπει να μάθει μόνο του.

Όμως η απήχηση αυτή είναι καθαρά συναισθηματική και καθόλου αποδεικτική.
Και στη διατροφή αυτό φαίνεται περισσότερο από οπουδήποτε αλλού.

Συχνά ακούω επιχειρήματα του τύπου  

«Οι πρόγονοί μας δεν έτρωγαν γαλακτοκομικά. Ούτε ψωμιά. Ούτε όσπρια, ούτε δημητριακά ολικής, ούτε πατάτες, ούτε φρούτα έτσι όπως τα ξέρουμε σήμερα.  Κανένα ζώο δεν πίνει το γάλα άλλου ζώου. Μόνο ο άνθρωπος έχει αυτή τη δια(σ)τροφή. Μόνο φυσικά πράγματα! Αυτό δεν πρέπει να κάνουμε κι εμείς;»

Η ερώτηση ακούγεται λογική ή μάλλον, μοιάζει λογική.
Μοιάζει με εκείνες τις προτάσεις που ακούς και για μια στιγμή κουνάς το κεφάλι καταφατικά, μέχρι να τις σκεφτείς λίγο παραπάνω.

Αν το καλοσκεφτεί κανείς, το “να τρώμε όπως οι πρόγονοί μας” είναι μια περίεργη απαίτηση επειδή συγχέει το “είναι” με το “πρέπει”. Το γεγονός ότι κάτι υπήρχε ή γινόταν στο παρελθόν δεν σημαίνει ότι είναι επιθυμητό, ωφέλιμο ή ηθικό σήμερα.

Κι εδώ είναι το κρίσιμο σημείο που συχνά ξεχνάμε:

Η εξέλιξη δεν “σχεδιάζει” οργανισμούς για υγεία ή μακροζωία, αλλά για αναπαραγωγική επιτυχία. Οι πρόγονοι έτρωγαν αυτό που υπήρχε, όχι αυτό που ήταν ιδανικό για το καρδιαγγειακό τους σύστημα. Η επιβίωση, όχι η ευζωία, ήταν το βασικό μέτρο.

Αυτό από μόνο του αποκαλύπτει τη λογική πλάνη να θεωρούμε σωστό οτιδήποτε έκαναν οι προϊστορικοί άνθρωποι. Ζητάμε διατροφικές απαντήσεις από ανθρώπους που απλώς έτρωγαν ό,τι τους επέτρεπε το περιβάλλον και όχι ό,τι ήταν καλύτερο για την υγεία τους.

Πώς γίνεται να χρησιμοποιούμε τη στέρηση ως μοντέλο υγείας, όταν ζούμε σε εποχή υπερπροσφοράς; Πώς γίνεται να μιμούμαστε ανθρώπους που πέθαιναν πριν τα 40, για να φτιάξουμε δίαιτες… μακροζωίας; Πώς γίνεται να αντιγράφουμε ανθρώπους που περπατούσαν δεκάδες χιλιόμετρα τη μέρα, όταν εμείς κουραζόμαστε να ανεβαίνουμε έναν όροφο;
Πως μπορούμε να αποκλείουμε ομάδες τροφίμων που σήμερα προστατεύουν την καρδιά;
Πως μπορούμε να αντιγράφουμε μια διατροφή που γεννήθηκε περισσότερο από την τυχαιότητα και την έλλειψη παρά την επιλογή;

Το παράδοξο είναι τόσο μεγάλο, που σχεδόν δεν το βλέπουμε.

Η διατροφή του σήμερα χρειάζεται πράγματα που ο προγονικός άνθρωπος δεν μπορούσε να φανταστεί: Σήμερα η διατροφή μας απαιτεί μέτρο αντί για αποκλεισμούς, ισορροπία αντί για ακρότητες και σύνεση αντί για παραλογισμούς.

Δεν γίνεται να ζούμε σαν σύγχρονοι άνθρωποι και να τρώμε σαν νομάδες.
Ούτε μπορούμε να λύσουμε τα σημερινά προβλήματα με διατροφές που δημιουργήθηκαν από ανάγκη.

Κάποτε το φαγητό ήταν ό,τι έβρισκες.
Σήμερα είναι ό,τι επιλέγεις.

Αν κάτι μπορούμε να πάρουμε από τους προγόνους δεν είναι το πιάτο τους αλλά η ικανότητά τους να προσαρμόζονται στα δεδομένα.

Εκείνοι ζούσαν με αυτό που είχαν.
Εμείς ζούμε με αυτό που ξέρουμε.
Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πιο υγιεινό που έχουμε να κάνουμε.